توصیه های بهداشتی - درمانی در جنگ از زبان متخصصان دانشگاه علوم پزشکی تهران
زایمان اورژانسی در شرایط بحران؛ راهنمای عملی نجات مادر و نوزاد
زایمان معمولاً در محیطی امن و تحت نظارت کادر درمان انجام میشود، اما همیشه شرایط طبق برنامه پیش نمیرود. در برخی موقعیتهای اضطراری مانند بلایای طبیعی، بحرانهای انسانی یا حتی فاصله زیاد تا مراکز درمانی، ممکن است تولد نوزاد پیش از رسیدن مادر به بیمارستان اتفاق بیفتد. در چنین شرایطی آگاهی اطرافیان از چندین اقدام ساده و ضروری میتواند نقش مهمی در حفظ سلامت مادر و نوزاد داشته باشد. برای بررسی این موضوع و آشنایی با مهمترین اقدامات در صورت وقوع زایمان اورژانسی، دکتر پریسا صمدی، استادیار مامایی و سلامت باروری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران راهنمای عملی جامع برای نجات مادرو نوزاد را توضیح میدهد.
به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران دانشکده پرستاری و مامایی، دکتر صمدی متخصص مامایی و سلامت باروری با بیان اینکه در شرایط عادی، زایمان اغلب در محیطهای درمانی و با حضور تیم پزشکی انجام میشود، گفت: آمارهای جهانی نشان میدهد کمتر از یک درصد زایمانها بهصورت اورژانسی و خارج از بیمارستان رخ میدهد. با این حال شرایط بحرانی مانند جنگ، زلزله یا قطع دسترسی به مراکز درمانی میتواند این وضعیت را تغییر دهد.
در چنین شرایطی ممکن است زایمان بهطور ناگهانی در خانه یا در محلهای موقت اتفاق بیفتد و آمار زایمانهای خارج از بیمارستان حتی به حدود ۱۰ تا ۳۰ درصد برسد.
به گفته او در این وضعیت، مهمترین هدف حفظ جان مادر و نوزاد تا رسیدن به کمک پزشکی است. رعایت بهداشت تا حد امکان، حفظ آرامش مادر، گرم نگه داشتن نوزاد و انتقال سریع مادر و نوزاد به مرکز درمانی از مهمترین اقداماتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
وقتی زایمان ناگهانی رخ میدهد
به گفته دکتر صمدی، باید همیشه به یاد داشت که امنترین مکان برای زایمان، بیمارستان یا مراکز درمانی و در حضور فرد آموزشدیده است. اگر نشانههای زایمان آغاز شد، باید در اولین فرصت با اورژانس تماس گرفته شود یا مادر به مرکز درمانی منتقل شود.
با این حال گاهی ممکن است فاصله زمانی آنقدر کوتاه باشد که تولد نوزاد پیش از رسیدن به بیمارستان اتفاق بیفتد و اطرافیان ناچار شوند تا رسیدن کمکهای پزشکی از مادر و نوزاد مراقبت کنند.
نشانههایی که خبر از نزدیک بودن تولد میدهند
برخی علائم میتواند نشان دهد که زمان زایمان بسیار نزدیک است:
- پارگی کیسه آب و افزایش ترشحات خونی
- ظاهر شدن عرق روی صورت و پشت لب و لرزش اندامها
- بیقراری مادر
- خستگی و عدم تمرکز
- تهوع و استفراغ
- کمردرد و احساس زور زدن
- طولانی شدن و پشت سر هم بودن دردها
- دیده شدن سر نوزاد در دهانه واژن
دکتر صمدی توضیح میدهد: اگر بخشی از سر نوزاد دیده شود، معمولاً تولد بسیار نزدیک است و ممکن است زایمان ظرف چند دقیقه انجام شود.
اگر تولد نزدیک است؛ چگونه محیط را آماده کنیم؟
در صورت نزدیک بودن زایمان، باید محیطی امن و نسبتاً تمیز فراهم شود. دمای محیط بهتر است حدود ۲۳ تا ۲۴ درجه سانتیگراد باشد و نور اتاق نیز به اندازهای باشد که بتوان روند زایمان و وضعیت نوزاد را بهخوبی مشاهده کرد.
یکی از ابزارهای مهم در شرایط بحران، کیت زایمان تمیز است؛ بستهای ساده که حداقل امکانات مورد نیاز برای زایمان را فراهم میکند. بهتر است چنین کیتهایی در اختیار زنانی که در ماههای آخر بارداری هستند و همچنین در مراکز امدادرسانی سیار قرار گیرد.
این کیت زایمان معمولاً شامل موارد زیر است:
یک ورق پلاستیکی، یک قالب صابون، یک جفت دستکش، یک تیغ استریل برای بند ناف، سه قطعه نخ تمیز برای گره زدن بند ناف و دو تکه پارچه کتانی که یکی برای خشک کردن نوزاد و دیگری برای گرم نگه داشتن او استفاده میشود.
البته در شرایط ایدهآل بهتر است امکانات بیشتری در دسترس باشد؛ از جمله چند ملحفه تمیز، قیچی، پوار، وسایل احیای نوزاد، مواد ضدعفونیکننده و همچنین تجهیزات حفاظت فردی مانند گان، ماسک، دستکش استریل، عینک و کلاه. با این حال در شرایط بحران ممکن است همه این امکانات موجود نباشد.
هنگام تولد نوزاد چه باید کرد؟
اگر مادر احساس فشار شدید دارد، نباید اجازه داد به دستشویی برود. ابتدا باید دستها با آب و صابون شسته شود و از دستکش استفاده شود. سپس ناحیه تناسلی با صابون یا مواد ضدعفونیکننده تمیز شود.
یک پارچه، ملحفه یا پلاستیک تمیز زیر مادر قرار دهید. اگر ملحفه زیر مادر به ادرار یا مدفوع آلوده شد، باید آن را تعویض کرد. همچنین در صورت وجود ملحفههای اضافه میتوان از آنها برای پوشاندن شکم و پاهای مادر استفاده کرد.
حداقل دو پارچه یا حوله تمیز برای خشک کردن و پیچیدن نوزاد آماده کنید و محیط را تا حد امکان گرم نگه دارید.
در کنار اقدامات فیزیکی، توجه به نیازهای روحی و روانی مادر اهمیت زیادی دارد. باید محیطی آرام فراهم شود، به مادر احساس امنیت داده شود و حریم خصوصی او حفظ شود.
اگر مادر هوشیار است و دچار تهوع و استفراغ نیست، در صورت تمایل میتوان مایعات شفاف به او داد. همچنین باید او را تشویق کرد آرام نفس بکشد.
زمانی که بدن مادر بهطور طبیعی برای زور زدن آماده شد، اجازه دهید این کار را انجام دهد. هنگام خروج سر نوزاد نباید آن را کشید یا به آن فشار وارد کرد؛ تنها باید به آرامی از سر نوزاد حمایت کرد تا بهطور طبیعی خارج شود.
پس از خروج سر نوزاد، معمولاً با زور بعدی بقیه بدن نوزاد نیز خارج میشود. در این مرحله باید از کشیدن نوزاد یا فشار دادن شکم مادر خودداری کرد.
اولین دقایق زندگی؛ مراقبتهای فوری از نوزاد
بلافاصله پس از تولد، نوزاد باید روی سینه یا شکم مادر قرار داده شود. سپس نوزاد را با یک پارچه تمیز خشک کنید و بدن و سر او را بپوشانید تا گرم بماند.
تماس پوست با پوست میان مادر و نوزاد به گرم شدن و آرام شدن نوزاد کمک میکند. در صورت امکان میتوان از یک لامپ ۱۰۰ وات برای گرم نگه داشتن نوزاد استفاده کرد.
بند ناف را چگونه مدیریت کنیم؟
اگر کمک پزشکی در راه است، بهتر است بند ناف دستکاری نشود و قطع آن به کادر درمان سپرده شود. در این مدت مهمترین کار گرم نگه داشتن نوزاد و مراقبت از مادر است.
اما اگر ناچار به قطع بند ناف شدید، باید از دو قطعه نخ تمیز در فاصله ۶ و ۸ سانتیمتری از بدن نوزاد استفاده کنید و بند ناف را در فاصله میان این دو گره با تیغ تمیز و یکبارمصرف ببرید. پس از آن باید مطمئن شوید که خونریزی از بند ناف وجود ندارد و نخها محکم بسته شدهاند.
همچنین نباید برای خارج کردن جفت بند ناف را کشید. باید اجازه داد اگر قرار است جفت خارج شود، این اتفاق بهصورت طبیعی و خودبهخود رخ دهد.
پس از تولد؛ مراقبتهای حیاتی از مادر
دکتر صمدی تأکید میکند که مادر و نوزاد باید در اولین فرصت به مرکز درمانی منتقل شوند. مادر باید در وضعیت راحت دراز بکشد و اگر خونریزی شدید مشاهده شد، باید فوراً درخواست کمک پزشکی کرد.
او یادآور میشود که خونریزی پس از زایمان یکی از مهمترین علل مرگومیر مادران در جهان است. این مشکل عامل حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد مرگهای مادری در سطح جهان به شمار میرود و در زایمانهای اورژانسی یا شرایطی که دسترسی به مراقبت مناسب وجود ندارد، این رقم میتواند به حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد برسد.
اگر وضعیت مادر و نوزاد مناسب باشد، باید به مادر کمک کرد هرچه سریعتر شیردهی را آغاز کند. این کار علاوه بر ایجاد پیوند عاطفی میان مادر و نوزاد، تا حدی از خونریزی پس از زایمان پیشگیری میکند و به حفظ دمای بدن نوزاد و جلوگیری از افت قند خون او نیز کمک میکند.
در نهایت، دکتر صمدی تأکید میکند که آرامش اطرافیان در چنین شرایطی نقش بسیار مهمی دارد. مادر و نوزاد باید گرم نگه داشته شوند و در سریعترین زمان ممکن با اورژانس تماس گرفته شود یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنند.
ارسال نظر