به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران دانشکده پرستاری و مامایی،  دکتر کریمی بر این باور است که در حوادث بزرگ، جنگ‌ها و شرایط بحرانی، بسیاری از جان‌هایی که از دست می‌روند، در واقع قابل نجات بوده‌اند. یکی از مهم‌ترین دلایل این مرگ‌های قابل پیشگیری، خونریزی شدید است؛ خونریزی‌ای که اگر در همان دقایق نخست به‌درستی کنترل شود، می‌تواند جان مصدومان را نجات دهد.

دکتر کریمی،در گفت‌وگویی آموزشی تأکید می‌کند که آشنایی مردم با چند اقدام ساده و حیاتی می‌تواند در لحظات بحرانی تفاوت میان مرگ و زندگی باشد.

اول ایمنی، بعد کمک

به گفته دکتر کریمی، پیش از هرگونه اقدام برای کمک به مصدوم باید از ایمن بودن محیط اطمینان حاصل کرد. خطراتی مانند ریزش آوار، انفجارهای احتمالی یا آتش‌سوزی ممکن است همچنان وجود داشته باشد. همچنین اگر امکان دارد، برای جلوگیری از تماس مستقیم با خون از دستکش استفاده شود؛ در صورت نبود دستکش، حتی یک کیسه یا پلاستیک ساده نیز می‌تواند نقش محافظتی داشته باشد.

چگونه خونریزی خطرناک را تشخیص دهیم؟

خونریزی شدید معمولاً نشانه‌های مشخصی دارد. خروج خون با فشار از زخم، بند نیامدن خونریزی، خیس شدن کامل لباس‌ها از خون و همچنین علائمی مانند رنگ‌پریدگی، سردی بدن، گیجی یا بی‌حالی مصدوم از جمله نشانه‌هایی هستند که وضعیت اورژانسی را نشان می‌دهند. در چنین شرایطی باید بدون اتلاف وقت اقدام کرد.

فشار مستقیم؛ مهم‌ترین اقدام نجات‌بخش

دکتر کریمی تأکید می‌کند که نخستین و حیاتی‌ترین اقدام برای کنترل خونریزی، وارد کردن فشار مستقیم بر روی زخم است. برای این کار باید یک پارچه تمیز، گاز یا حتی بخشی از لباس را روی محل زخم قرار داد و با تمام توان روی آن فشار داد. این فشار باید دست‌کم ۱۰ دقیقه بدون وقفه ادامه داشته باشد.

او هشدار می‌دهد: اگر پارچه یا گاز از خون خیس شد، نباید آن را برداشت. در عوض باید لایه دیگری روی آن قرار داد و فشار را ادامه داد، زیرا برداشتن پانسمان اولیه می‌تواند باعث شروع دوباره خونریزی شود.

بانداژ فشاری برای تثبیت کنترل خونریزی

در صورتی که خونریزی تا حدی کنترل شد، می‌توان با استفاده از باند یا تکه‌ای پارچه، پانسمان را محکم بست تا فشار حفظ شود. البته این بستن نباید آن‌قدر سفت باشد که جریان خون کاملاً قطع شود، مگر در شرایط خاصی که نیاز به اقدام جدی‌تر وجود دارد.

تورنیکه؛ راهکار حیاتی در خونریزی شدید اندام‌ها

به گفته دکتر کریمی، اگر خونریزی شدید در دست یا پا با فشار مستقیم متوقف نشود، باید از تورنیکه استفاده کرد. تورنیکه در واقع بستن محکم یک پارچه، کمربند یا بند پهن در فاصله حدود ۵ تا ۷ سانتی‌متر بالاتر از محل زخم است.

این وسیله باید آن‌قدر سفت بسته شود که خونریزی کاملاً متوقف شود و زمان بستن آن نیز باید یادداشت شود. او تأکید می‌کند که تورنیکه نباید روی مفصل بسته شود و پس از بستن نیز نباید آن را شل کرد. هرچند این روش ممکن است دردناک باشد، اما در بسیاری از موارد برای نجات جان مصدوم ضروری است.

دکتر کریمی می‌گوید این روش در جنگ‌ها و حوادث بزرگ بارها به کار گرفته شده و جان هزاران نفر را نجات داده است.

برخورد با زخم‌های عمیق

در مواردی که زخم عمیق است، مانند زخم‌های ناشی از ترکش، باید داخل زخم با گاز یا پارچه به‌صورت فشرده پر شود و سپس فشار مستقیم روی آن اعمال گردد.

اگر جسمی مانند میله یا ترکش در بدن فرو رفته باشد، نباید آن را خارج کرد. در چنین شرایطی باید اطراف جسم با پارچه یا پانسمان ثابت شود تا حرکت نکند.

مدیریت زخم‌های قفسه سینه

اگر زخم در ناحیه قفسه سینه باشد، باید روی آن با پلاستیک یا کیسه پوشانده شود و فقط از سه طرف بسته شود، به‌گونه‌ای که یک طرف باز بماند. این کار مانع ورود هوا به داخل قفسه سینه می‌شود و می‌تواند از بدتر شدن وضعیت مصدوم جلوگیری کند.

خونریزی در سر و صورت

در خونریزی‌های سر و صورت باید فشار ملایم وارد کرد. اگر احتمال شکستگی جمجمه وجود دارد، نباید فشار زیادی اعمال شود. همچنین اگر خون از گوش یا بینی خارج می‌شود، نباید مسیر خروج آن را مسدود کرد.

قرار دادن مصدوم در وضعیت مناسب

در صورتی که مصدوم هوشیار باشد، بهتر است او را در حالت خوابیده قرار داد. در صورت نداشتن آسیب جدی، می‌توان پاها را کمی بالا آورد. گرم نگه داشتن بدن مصدوم با پتو یا لباس نیز اهمیت زیادی دارد.

شوک؛ خطر پنهان پس از خونریزی

یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای خونریزی شدید، شوک است. رنگ‌پریدگی، پوست سرد و مرطوب، تپش قلب سریع و حالت گیجی یا بی‌حالی از نشانه‌های آن هستند.

در چنین شرایطی باید هرچه سریع‌تر خونریزی را کنترل کرد، فرد را در حالت خوابیده قرار داد، بدن او را گرم نگه داشت و در کوتاه‌ترین زمان ممکن به مراکز درمانی منتقل کرد.

چه کارهایی نباید انجام داد؟

به گفته دکتر کریمی، برخی اقدامات اشتباه می‌تواند وضعیت مصدوم را بدتر کند. از جمله این موارد می‌توان به برداشتن مکرر پانسمان برای بررسی زخم، شستن زخم شدید با آب هنگام خونریزی فعال، استفاده از مواد غیرعلمی مانند خاک یا قهوه، خارج کردن اجسام فرو رفته در بدن و تأخیر در اعمال فشار روی زخم اشاره کرد.

توصیه پایانی: 

دکتر کریمی تأکید می‌کند: «در خونریزی شدید، مهم‌ترین اقدام فشار مستقیم روی زخم است. اگر این روش مؤثر نبود، استفاده از تورنیکه می‌تواند جان مصدوم را نجات دهد. هر دقیقه تأخیر ممکن است خطر مرگ را افزایش دهد.»

بررسی تجربه جنگ‌های مختلف از جمله عراق، افغانستان و اوکراین نیز نشان می‌دهد که بخش زیادی از مرگ‌های قابل پیشگیری در میدان‌های نبرد، ناشی از خونریزی کنترل‌نشده اندام‌ها بوده است؛ در حالی که یک اقدام ساده مانند فشار دادن زخم یا بستن تورنیکه می‌تواند زندگی یک انسان را حفظ کند.