به گزارش روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران دانشکده پرستاری و مامایی، در دل آشوب و ویرانی مناطق جنگ‌زده، جامعه‌ای خاموش اما در معرض خطر جدی، برای بقا تقلا می‌کند: بیماران کلیوی نیازمند دیالیز. وابستگی حیاتی این بیماران به دستگاه‌های دیالیز، آن‌ها را در خط مقدم بحران قرار داده است که در همین راستا در گفت‌وگویی اختصاصی با دکتر شالی، به سوالات ما اینگونه پاسخ می دهد: 

چرا وضعیت بیماران دیالیزی در مناطق جنگی تا این اندازه بحرانی است؟

بیماران دیالیزی به طور مداوم به دیالیز برای دفع مواد زائد از خون و تنظیم مایعات بدن نیاز دارند. عدم دسترسی به دستگاه دیالیز و تجهیزات مربوطه، حتی برای مدت کوتاهی، می‌تواند منجر به تجمع سموم در بدن، اختلالات شدید الکترولیتی (مانند پتاسیم بالا که کشنده است)، و تجمع مایعات (باعث ادم ریه و نارسایی قلبی) شود. در مناطق جنگ‌زده، زیرساخت‌های درمانی از بین می‌روند، دسترسی به مراکز درمانی قطع می‌شود و انتقال بیماران با خطرات فراوان همراه است، که وضعیت را به یک اورژانس تهدیدکننده حیات تبدیل می‌کند.

مهم‌ترین چالش‌هایی که این بیماران در آستانه یا ابتدای یک بحران جنگی با آن مواجه می‌شوند، چیست؟
اولین خطر اختلال یا قطع  در دسترسی به مراکز دیالیز به علت های تخریب، انسداد مسیر، یا عدم امکانات
قطع برق و سوخت مورد نیاز دستگاه‌های دیالیز.
کمبود تجهیزات و مواد مصرفی (کیسه‌های دیالیز، سرنگ، مواد ضدعفونی‌کننده، داروها).
مشکلات حمل و نقل ایمن بیماران به مراکز درمانی.
کمبود پرسنل درمانی متخصص (پزشک و پرستار کلیه).

در هنگام تخلیه اجباری، چه ملاحظات خاصی باید برای بیماران دیالیزی در نظر گرفته شود؟
دکتر شالی در پاسخ به این سوال گفت: تخلیه بیماران دیالیزی فقط جابجایی نیست بلکه یک عملیات نجات است و هر دقیقه تاخیر در چنین انتقالی می تواند به قیمت جان فرد تمام شود که باید موارد زیر را مدنظر قرار داد: 

 برنامه‌ریزی اضطراری برای انتقال به مراکز دیالیز امن‌تر یا ایجاد مراکز موقت.

استفاده از وسایل نقلیه مناسب و ایمن برای حمل و نقل.

همراه داشتن تجهیزات شخصی و داروهای ضروری بیمار.

تلاش برای برقراری ارتباط با مراکز درمانی در مناطق امن برای هماهنگی پذیرش.

 

پس از رسیدن به پناهگاه یا محل استقرار جدید، چه چالش‌ها و ملاحظاتی وجود دارد؟

ایشان با بیان اینکه برپایی مراکز دیالیز موقت با آنکه آسان نیست اما نیازمند تجهیزات، برق پایدار، آب تمیز و پرسنل ماهر است.

 همچنین مدیریت کمبود مداوم منابع (مواد مصرفی، داروها، سوخت) و اولویت‌بندی نیز از موارد قابل توجه این امر است. 

کنترل عفونت به دلیل ضعف سیستم ایمنی بیماران و شرایط غیربهداشتی محیط می تواند در این موارد حائز اهمیت باشد. 

تأمین غذای مناسب با رژیم غذایی خاص بیماران کلیوی باید مورد توجه قرار بگیرد. 

اطمینان از پیگیری منظم درمان دیالیز و دریافت داروها باید حاصل شود.

چه شرایط اورژانسی باید در این بیماران به سرعت شناسایی و مدیریت شود؟ 

دکتر شالی در پاسخ به این سوال علایم خطر را اینگونه دسته بندی کرد و گفت در صورت مشاهده هر یک از این علائم، مراجعه فوری به نزدیک‌ترین مرکز درمانی یا تیم امدادی ضروری است: 

علائم تجمع مایعات: تنگی نفس شدید، سرفه، ورم ناگهانی، افزایش وزن سریع (نشان‌دهنده نارسایی قلبی/ریوی).

علائم اختلالات الکترولیتی: ضعف شدید عضلانی، تپش قلب نامنظم، فلج جزئی (مربوط به پتاسیم بالا).ـ

علائم اورمی (مسمومیت با اوره): تهوع، استفراغ شدید، کاهش هوشیاری، تشنج.

عفونت: تب بالا، لرز، درد در محل کاتتر، علائم عفونت تنفسی/ادراری.

 

در کلام پایانی چه توصیه‌هایی برای حمایت و آموزش به بیماران و همراهانشان وجود دارد؟

دکتر شالی با بیان اینکه دانستن، نجات‌بخش است و بیماران باید بدانند که قطع دیالیز چه معنایی دارد گفت:
آموزش به بیمار و خانواده در مورد نیاز حیاتی به دیالیز، عواقب قطع آن، و علائم هشدار باید جدی گرفته شود. 

آمادگی کیف اضطراری شامل داروها، مواد ضدعفونی‌کننده، و لوازم مراقبت از کاتتر از الزامات است. 

آموزش در مورد محدودیت‌های غذایی و مایعات، حتی در شرایط کمبود میتواند بسیارکمک کننده باشد. 

تأکید بر حفظ بهداشت فردی (شستشوی دست، مراقبت از کاتتر) و محیطی نیز لازم است. 

شناخت علائم هشداردهنده و اقدامات لازم در شرایط اضطراری بسیار حایز اهمیت است. 

تشویق به همکاری فعال با تیم‌های امدادی و پذیرش دستورالعمل های آنها می تواند به رفع شرایط اورژانسی بیمار کمک کند. 

 

دکتر شالی این گفتگو را اینگونه به پایان رساند؛  در میان صدای آژیرها و ویرانی، بیماران دیالیزی شاید صدای‌شان کم‌تر به گوش برسد، اما زندگی‌شان با نازک‌ترین رشته‌ای از امید به تجهیزات و مراقبت وابسته است،  با آنکه در بحران جنگ، ما نمی‌توانیم جلوی همه دردها را بگیریم، اما می‌توانیم با آگاهی، برنامه‌ریزی و همدلی، اجازه ندهیم درمان به خاموشی یک فرد تبدیل شود.