مطابق تعریف سازمان جهانی بهداشت، اهدای عضو فرایندی است که طی آن یک یا چند عضو یا بافت سالم از یک انسان زنده یا فرد دچار مرگ مغزی، برای پیوند به بیماری که دچار نارسایی مرحله نهایی عضو شده است، برداشته و منتقل می‌شود. این اقدام می‌تواند جان ده‌ها بیمار را نجات دهد و یا حتی تنها راه نجات زندگی افراد باشد و کیفیت زندگی بسیاری از آنان را به شکل چشمگیری بهبود ببخشد که این اقدام از منظر اخلاقی و معنوی نیز همسو با آموزه‌های قرآنی است :«مَن أَحْیَاهَا فَکَأَنَّمَا أَحْیَا النَّاسَ جَمِیعًا» (سوره مائده، آیه ۳۲)؛ هر کس انسانی را زنده بدارد، گویی همه انسان ها را زنده داشته است.

در ایران، بر اساس اظهارنظرهای رسمی وزارت بهداشت و گزارش‌های منتشرشده ، سالانه هزاران مورد مرگ مغزی گزارش می‌شود که تنها بخشی از آن‌ها قابلیت اهدای عضو را دارند. در همین حال، هزاران بیمار ایرانی در فهرست انتظار پیوند عضو قرار دارند و بسیاری از آنان بدون دریافت عضو مناسب جان خود را از دست می‌دهند. این آمار، نشان‌دهنده اهمیت فرهنگ‌سازی و توسعه فرایند اهدای عضو در کشور است.

 

اهدای عضو به‌طور کلی می‌تواند در دو محور اصلی انجام شود:

• اهدای عضو از فرد زنده : در این حالت، فرد زنده با رضایت آگاهانه می‌تواند بخشی از اعضا یا بافت‌های قابل برداشت را اهدا کند. مانند اهدای یک کلیه از فرد زنده به فرد دیگر.
• اهدای عضو از فرد دچار مرگ مغزی : مرگ مغزی به معنی توقف کامل و برگشت‌ناپذیر عملکردهای مغز است و در این شرایط، امکان برداشت اعضا و بافت‌های قابل پیوند پس از انجام ارزیابی‌های پزشکی و طی شدن مراحل قانونی/اخلاقی، فراهم می‌شود .

 

فرآیند قانونی و مراحل اهدای عضو در ایران

اهدای عضو در ایران تابع چارچوب‌های قانونی و نظارتی است که هدف آن هم‌زمان ،حفظ کرامت انسان، رعایت اخلاق پزشکی و اطمینان از رضایت آگاهانه،است.

 

باورهای نادرست درباره اهدای عضو

با وجود رشد آگاهی عمومی، برخی باورهای غلط همچنان مانع تصمیم‌گیری درست درباره اهدای عضو هستند. از جمله:

«مرگ مغزی همان کماست»؛ درحالی‌که مرگ مغزی توقف کامل و برگشت‌ناپذیر عملکرد مغز است و کاملا با کما متفاوت است. کما همانند خوابی بسیار عمیق است که تفاوت آن با خواب واقعی در این است که هیچ‌کدام حرکات بیرونی قادر به بیداری و هوشیار کردن مغز نیستند. با این وجود بیمار در کما زنده است و امکان بهبودی دارد. تایید مرگ مغزی به عهده چند پزشک متخصص که عضو تیم اهدا عضو نیستند و پس از انجام تست ها و آزمایشات مختلف ، انجام می شود.

«ممکن است بیمار مرگ مغزی دوباره زنده شود»؛ این باور علمی نیست و چنین امکانی از نظر علمی وجود ندارد، چون در مرگ مغزی بافت و ساختار مغز دچار نکروز  شده است و یا از بین رفته اند.

«پزشکان برای نجات بیمار دارای کارت اهدای عضو تلاش کافی نمی‌کنند»؛ تیم پزشکی همیشه موظف است تمام تلاش خود را برای نجات جان بیمار انجام دهد و داشتن کارت اهدای عضو مانع از دریافت مراقبت کامل و یا عدم تلاش جهت حفظ جان بیمار، نمی شود.

«برداشت عضو باعث بی‌احترامی به پیکر می‌شود»؛ تمام مراحل با رعایت اصول اخلاقی و حفظ کرامت انسانی انجام می‌شود.

اصلاح این باورها از عوامل مهم در افزایش میزان رضایت خانواده‌ها برای اهدای عضو است.

در انتها باید گفت، اهدای عضو اقدامی انسان‌دوستانه و حیاتی است که می‌تواند جان ده‌ها انسان را نجات دهد و نقش پرستاران در این مسیر از شناسایی و مراقبت از بیمار تا ارتباط و حمایت از خانواده، بسیار کلیدی است. تقویت آگاهی عمومی، اصلاح باورهای نادرست و درک صحیح از فرایند قانونی، می‌تواند نقش مهمی در افزایش تعداد اهداکنندگان و بهبود کیفیت زندگی بیماران نیازمند پیوند داشته باشد.

به هم زندگی ببخشیم. سی و یکم اردیبهشت روز ملی اهدای عضو، اهدای زندگی مبارک باد.

 

دریافت کارت اهدای عضو از طریق لینک زیر:

https://register.ehda.sbmu.ac.ir/

عطیه فصیحی، دانشجوی کارشناسی ارشد پرستاری سلامت جامعه

گروه پرستاری سلامت جامعه و سالمندی