پویش فرهنگی گنجینههای پنهان
شیخ صفیالدین اردبیلی؛ از مشایخ بزرگ تصوف تا نیای سلسله صفویه
شیخ صفیالدین اردبیلی، نیای بزرگ دودمان صفوی، یکی از مشایخ بزرگ تصوف در ایران بود. او که در اردبیل به دنیا آمد، پس از سفرهای بسیار، مرید و سپس جانشین شیخ زاهد گیلانی شد و طریقت «صفویه» را بنیان نهاد.
آنچه مقبرۀ شیخ صفی را به یک «گنجینهٔ پنهان» تبدیل میکند، فقط شخصیت تاریخی او نیست؛ بلکه آرامگاه و خانقاهش، بهعنوان یکی از شاهکارهای ثبتشده در یونسکو، سرشار از رازها و گنجینههای هنری و تاریخیِ کمتر شناختهشده است که برای یک مخاطب فرهنگی بسیار وسوسهانگیز است. این آرامگاه مثل یک «شهر کوچک» مینیاتوری و یک موزهٔ زنده از هنر و عرفان ایران است.
۱. معماریِ رمزی؛ سیر و سلوک در دل بناجذابیت اصلی این مجموعه در طراحیِ نمادین و عرفانی آن نهفته است. راه رسیدن به آرامگاه شیخ، به عمد به ۷ بخش تقسیم شده که هرکدام نشاندهندهٔ ۷ مرحلهٔ سیر و سلوک در تصوف است. همچنین، بازدیدکنندگان برای رسیدن به مقصد، باید از ۸ دروازه عبور کنند که نماد ۸ نگرشِ عرفانی است. این طراحی، مجموعه را به یک اثر هنریِ واحد تبدیل کرده که مانند یک قطعهٔ موسیقی، همهٔ اجزایش در خدمتِ هارمونیِ عرفان است.
۲. چینیخانه: هدیهٔ پادشاهان چین به شاه عباسیکی از شگفتانگیزترین بخشهای مجموعه، «چینیخانه» است؛ تالاری با طاقهای گچبریشده و گوشههای طاقنما که زمانی محل نگهداری بیش از ۱۲۰۰ قطعه از نفیسترین ظروفِ چینیِ اهداییِ امپراتوران چین به شاه عباس صفوی بوده است. این ظروف، نشاندهندهٔ روابطِ عمیقِ فرهنگی و اقتصادی ایران با شرقِ دور در طول جادهٔ ابریشم است. اگرچه امروز بسیاری از این ظروف به موزههای تهران و موزهٔ ویکتوریا و آلبرت لندن منتقل شدهاند، اما خودِ تالار، همچنان یادآورِ این گنجینه است.
۳. کتابخانه و نسخ خطی: غارتِ بزرگیکی از مهمترین و غمانگیزترین بخشهای تاریخ این مجموعه، سرنوشت کتابخانۀ عظیم آن است. این کتابخانه، گنجینهای از نفیسترین نسخههای خطی و قرآنهای تذهیبشده بوده است. متأسفانه در جریان حملات مختلف، از جمله حملهٔ نیروهای روسی در سال ۱۸۲۷ میلادی، بخش اعظمِ این کتابخانه (شامل صدها نسخهٔ خطیِ نفیس) به غارت رفته و به کتابخانهٔ ملیِ روسیه در سنپترزبورگ منتقل شده است. همچنین نادرشاه افشار و برخی شاهزادگانِ قاجار نیز در دورههای مختلف، اشیاء و کتابهای این مجموعه را برای تأمین هزینههای لشکرکشیهای خود غارت کردند.
ارسال نظر