تلویزیون اینترنتی دانشگاه علوم پزشکی تهران - پیرامون سلامتی
چگونه سالمندان خوابی آرام‌تر را تجربه کنند؟
دکتر زکیه غلباش قره بلاغی عضو هیئت علمی روانپرستاری دانشکده پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره اختلال خواب در سالمندان بیان می کند؛ این اختلال با شیوع بیش از ۵۰ درصد، یک چالش جدی سلامت است که ریشه در تغییرات طبیعی ساختار خواب و فازهای شبانه‌روزی با افزایش سن دارد.
بحران خاموش در سالمندان
بر اساس آمارهای ارائه‌شده، بیش از ۵۰ درصد افراد در دوره سالمندی با مشکلاتی نظیر بی‌خوابی، بیدار شدن‌های مکرر شبانه و خستگی روزانه دست‌وپنج نرم می‌کنند. دکتر غلباش با تأکید بر اینکه بخشی از این تغییرات در روند خواب، فرآیندی فیزیولوژیک و طبیعی با افزایش سن است، توضیح داد: «با افزایش سن، مرحله خواب عمیق کوتاه‌تر شده و ریتم شبانه‌روزی بدن تغییر می‌کند که منجر به زودتر خوابیدن و زودتر بیدار شدن می‌شود؛ این موارد به تنهایی اختلال بیماری‌زا محسوب نمی‌شوند.»
خط قرمز پزشکی: داروهای طولانی‌اثر
یکی از محورهای اصلی این مصاحبه، هشدار پیرامون مصرف داروهای خانواده بنزودیازپین‌ها بود. دکتر غلباش تصریح کرد: «با کاهش عملکرد کلیه و کبد و توده عضلانی در سالمندان، متابولیسم داروها به تأخیر می‌افتد. استفاده از داروهای خواب‌آور طولانی‌اثر در این گروه سنی می‌تواند منجر به تجمع دارویی در بدن شده و عوارض خطرناکی همچون گیجی، اختلال در هوشیاری و افزایش شدید ریسک زمین‌خوردن و شکستگی استخوان‌ها را به همراه داشته باشد.»
وی افزود: «مصرف این داروها تنها باید تحت نظارت دقیق پزشک و در بازه‌های زمانی کوتاه (حداکثر دو هفته) صورت گیرد.»
بهداشت خواب؛ نسخه اول درمان
این متخصص با ارائه یک نقشه راه عملیاتی برای بهبود کیفیت خواب سالمندان، توصیه‌های زیر را به عنوان «بهداشت خواب» معرفی کرد:
- تثبیت ساعت زیستی: پایبندی به ساعات مشخص خواب و بیداری، حتی در روزهای تعطیل.
- مدیریت چرت‌های روزانه: محدود کردن خواب نیمروز به حداکثر ۳۰ دقیقه در اوایل بعدازظهر.
- محدودیت محرک‌ها: قطع مصرف کافئین و دخانیات حداقل ۶ ساعت قبل از خواب.
- حذف نور آبی: پرهیز از استفاده از گوشی و تماشای تلویزیون ۱ تا ۲ ساعت پیش از خواب برای کمک به ترشح ملاتونین طبیعی.
- اصلاح محیط خواب: ایجاد فضای تاریک، خنک و کم‌صدا (با رعایت ایمنی سالمند در محیط).
- تفکیک کاربری تخت‌خواب: بستر خواب فقط برای استراحت است؛ از مطالعه یا تماشای تلویزیون در تخت باید اکیداً پرهیز شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در پایان این گفتگو، دکتر غلباش تأکید کرد که اگرچه اصلاحات سبک زندگی کلید درمان است، اما در مواردی که اختلالات خواب با علائم هشداردهنده‌ای نظیر «آپنه انسدادی خواب» (وقفه‌های تنفسی) همراه است و مانع از عملکرد روزانه فرد می‌شود، مراجعه فوری به متخصص و دریافت درمان‌های بالینی ضروری است.
ارسال نظر