نخستین جلوه روزه‌داری، گرسنگی و تشنگی است؛ حال آنکه همین تجربه ظاهراً دشوار، سازوکارهای ارزشمندی را در بدن فعال می‌کند. یکی از مهم‌ترین این سازوکارها «اتوفاژی» یا خودخواری سلولی است؛ فرآیندی که طی آن سلول‌های فرسوده و آسیب‌دیده تجزیه شده و زمینه برای شکل‌گیری سلول‌های سالم‌تر فراهم می‌شود. این مکانیسم نقش مهمی در پاکسازی و بازسازی بدن ایفا می‌کند، از سوی دیگر، دستگاه گوارش که در طول سال به‌طور مداوم در حال فعالیت است، در ساعات روزه‌داری فرصت استراحت و بازسازی پیدا می‌کند. این وقفه موقت در دریافت غذا، به بهبود عملکرد گوارشی و تنظیم بهتر متابولیسم کمک می‌کند. یکی از شاخص‌ترین نتایج این فرآیند، تنظیم سطح انسولین و بهبود حساسیت بدن به آن است که در پیشگیری از بسیاری از اختلالات متابولیک نقش دارد، از منظر روان‌شناسی، روزه‌داری تمرینی عملی برای تقویت اراده و مدیریت نفس است. «نه گفتن» به تمایلات آنی، مهارتی است که همچون یک عضله نیازمند تمرین مداوم است. روزه، بستری فراهم می‌کند تا فرد آگاهانه و داوطلبانه از برخی خواسته‌های طبیعی خود چشم‌پوشی کند و بدین‌ترتیب توان خویشتن‌داری را در خود تقویت نماید، این فرایند، در کوتاه‌مدت ممکن است با دشواری همراه باشد، اما در بلندمدت احساس رضایت درونی، آرامش و افزایش عزت‌نفس را به همراه دارد. فرد درمی‌یابد که بر تمایلات خود مسلط است، نه اسیر آن‌ها. از نگاه معناگرایانه در روان‌شناسی، معنا بخشیدن به رنج‌های انتخاب‌شده می‌تواند زمینه‌ساز رشد، تعالی و بالفعل شدن ظرفیت‌های بالقوه انسان باشد.
روزه‌داری تنها یک تجربه فردی نیست، بلکه کارکرد اجتماعی نیز دارد. وقتی فرد به‌طور عملی گرسنگی و تشنگی را تجربه می‌کند، درک عمیق‌تری از شرایط کسانی پیدا می‌کند که به دلایل اقتصادی یا جسمی با محرومیت مواجه‌اند. این تجربه، همدلی را از سطح یک مفهوم ذهنی و نظری، به سطحی عینی و وجودی ارتقا می‌دهد، چنین درکی می‌تواند زمینه‌ساز تقویت روحیه نوع‌دوستی، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و توجه بیشتر به نیازمندان شود. در واقع، روزه پلی است میان تجربه شخصی و مسئولیت اجتماعی، در نهایت باید گفت روزه‌داری، علاوه بر آنکه سنتی الهی و مشترک در بسیاری از ادیان الهی با اشکال گوناگون است، دارای پشتوانه‌ای منطقی و علمی نیز هست. این عبادت می‌تواند به ارتقای سلامت جسم، تعادل روان و رشد اجتماعی انسان کمک کند.