آیا می‌دانستید هر روز بیش از ۳ هزار نفر در جهان بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می‌دهند؟ تصادفات رانندگی یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت عمومی در جهان و از علل اصلی مرگ‌ومیر و ناتوانی، به‌ویژه در میان کودکان، نوجوانان و جوانان محسوب می‌شود. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، سالانه حدود ۱.۱۹ میلیون نفر بر اثر سوانح رانندگی جان خود را از دست می‌دهند و بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون نفر نیز دچار آسیب‌های غیرکشنده می‌شوند که بسیاری از آن‌ها با ناتوانی موقت یا دائمی همراه است. همچنین، سوانح رانندگی همچنان مهم‌ترین علت مرگ در افراد ۵ تا ۲۹ سال هستند.

پیامدهای تصادفات تنها به مرگ محدود نمی‌شود. بسیاری از مصدومان به مراقبت‌های اورژانسی، جراحی، بستری طولانی‌مدت و خدمات توان‌بخشی نیاز پیدا می‌کنند و برخی نیز تا پایان عمر با عوارض جسمی یا روانی مانند درد مزمن، محدودیت حرکتی یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) زندگی می‌کنند. علاوه بر این، سوانح رانندگی هزینه‌های سنگینی را به خانواده‌ها، نظام سلامت و اقتصاد کشورها تحمیل می‌کند؛ ازاین‌رو، پیشگیری از آن‌ها یکی از اولویت‌های مهم سلامت عمومی در سطح جهان به شمار می‌رود.

بخش قابل توجهی از سوانح رانندگی قابل پیشگیری هستند. سرعت غیرمجاز، استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی، خواب‌آلودگی و خستگی راننده، نبستن کمربند ایمنی، استفاده نکردن از کلاه ایمنی توسط موتورسواران، رانندگی تحت تأثیر الکل یا مواد روان‌گردان و بی‌توجهی به قوانین راهنمایی و رانندگی از مهم‌ترین عوامل خطر هستند. در کنار این عوامل، ایمنی پایین برخی وسایل نقلیه، نقص زیرساخت‌های جاده‌ای و تأخیر در ارائه خدمات اورژانس نیز می‌تواند شدت آسیب‌های ناشی از تصادفات را افزایش دهد.

راهکارهای مؤثر برای پیشگیری از تصادفات رانندگی

سازمان جهانی بهداشت تأکید می‌کند که کاهش سوانح رانندگی نیازمند همکاری شهروندان، نظام سلامت و نهادهای مسئول است. مهم‌ترین اقدامات پیشگیرانه عبارت‌اند از:

• رعایت سرعت مجاز و پرهیز از رانندگی پرخطر
• استفاده همیشگی از کمربند ایمنی توسط تمامی سرنشینان خودرو
• استفاده از کلاه ایمنی استاندارد برای موتورسواران و دوچرخه‌سواران
• استفاده از صندلی ایمنی استاندارد برای کودکان متناسب با سن و وزن آن‌ها
• خودداری از استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی
• پرهیز از رانندگی در حالت خستگی، خواب‌آلودگی یا تحت تأثیر الکل و مواد روان‌گردان
• رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی، حفظ فاصله ایمن و توجه به علائم راهنمایی
• انجام معاینه فنی دوره‌ای و اطمینان از سلامت ترمزها، لاستیک‌ها، چراغ‌ها و سایر تجهیزات ایمنی خودرو.

اجرای این اقدامات ساده، در کنار بهبود ایمنی جاده‌ها، نظارت بر اجرای قوانین و دسترسی سریع به خدمات اورژانس، می‌تواند نقش مؤثری در کاهش مرگ‌ومیر و آسیب‌های ناشی از سوانح رانندگی داشته باشد.

سازمان جهانی بهداشت در برنامه جهانی دهه اقدام برای ایمنی راه‌ها (۲۰۲۱–۲۰۳۰) بر رویکرد «سیستم ایمن» (Safe System Approach) تأکید دارد. این رویکرد بر این اصل استوار است که اگرچه خطای انسانی اجتناب‌ناپذیر است، اما جاده‌ها، وسایل نقلیه، قوانین و خدمات امدادی باید به گونه‌ای طراحی شوند که احتمال وقوع مرگ یا آسیب شدید به حداقل برسد. تحقق این هدف نیازمند همکاری دولت‌ها، متخصصان حمل‌ونقل، پلیس، نظام سلامت، رسانه‌ها و مشارکت فعال مردم است.

پرستاران، به‌ویژه پرستاران سلامت جامعه، نقش مهمی در پیشگیری از سوانح رانندگی دارند. آموزش رفتارهای ایمن، افزایش آگاهی عمومی درباره عوامل خطر، ترویج استفاده از کمربند ایمنی و کلاه ایمنی، آموزش کمک‌های اولیه و احیای قلبی–ریوی (CPR) و مشارکت در برنامه‌های آموزشی مدارس، دانشگاه‌ها و مراکز خدمات جامع سلامت، از جمله اقداماتی است که می‌تواند در ارتقای فرهنگ ایمنی و کاهش پیامدهای ناشی از تصادفات مؤثر باشد.

هفته اطلاع‌رسانی و پیشگیری از انواع حوادث، فرصتی ارزشمند برای یادآوری این نکته است که حفظ ایمنی در جاده‌ها تنها وظیفه یک نهاد یا سازمان نیست، بلکه مسئولیتی مشترک میان همه اعضای جامعه است. هر بار که با رعایت قوانین رانندگی، استفاده از تجهیزات ایمنی و احترام به حقوق سایر کاربران جاده رانندگی می‌کنیم، در حفظ جان خود، خانواده و دیگران سهیم هستیم.

گروه پرستاری سلامت جامعه و سالمندی