گرما یک خطر مهم زیست‌محیطی و سلامت جامعه است. موج گرما دوره‌ای است که در آن گرمای اضافی شهری در طی توالی روزها و شب‌های غیرمعمولِ گرم، انباشته می‌شود. امواج گرما و شرایط طولانی‌مدت گرمای بیش از حد، به دلیل تغییرات آب و هوایی از نظر فراوانی، مدت زمان، شدت و وسعت در حال افزایش هستند. حتی امواج گرمای با شدت کم و متوسط نیز می‌توانند بر سلامت و رفاه جمعیت‌های آسیب‌پذیر تأثیر بگذارند.

تعداد افرادی که در معرض گرمای شدید قرار دارند، به دلیل تغییرات اقلیمی در تمامی مناطق جهان به صورت تصاعدی در حال افزایش است و فراوانی و شدت گرمای شدید و امواج گرما در قرن بیست و یکم به دلیل تغییرات اقلیمی به روند افزایشی خود ادامه خواهد داد.. مرگ و میر ناشی از گرما در افراد بالای ۶۵ سال بین سال‌های ۲۰۰۰–۲۰۰۴ و ۲۰۱۷–۲۰۲۱ حدود 85% افزایش یافته است.

مقدار گرمای ذخیره شده در بدن انسان ترکیبی از موارد زیر است: (الف) ناتوانی در دفع گرمای تولید شده داخلی از فرآیندهای متابولیک به دلیل استرس گرمایی محیط (مثلاً دمای بالا، رطوبت بالا، باد کم، تشعشعات حرارتی بالا)، (ب) لباسی که مانعی برای از دست دادن گرما ایجاد می‌کند، (ج) دریافت گرمای خارجی از محیط. ناتوانی بدن در تنظیم دمای داخلی و دفع گرمای دریافتی در چنین شرایطی، خطر خستگی گرمایی و گرمازدگی را افزایش می‌دهد. فشاری که به بدن در تلاش برای خنک کردن خود وارد می‌شود، به قلب و کلیه‌ها نیز استرس وارد می‌کند. در نتیجه، گرمای شدید می‌تواند خطرات بهداشتی ناشی از شرایط مزمن (بیماری‌های قلبی-عروقی، روانی، تنفسی و شرایط مرتبط با دیابت) را تشدید کرده و باعث آسیب حاد کلیه شود.

مرگ و میرها و بستری شدن در بیمارستان که ناشی از هوای بسیار گرم است، به سرعت (در همان روز و روزهای بعد) رخ می‌دهد. گرما می‌تواند از طریق انواع مکانیسم‌های مستقیم و غیرمستقیم بر سلامت تأثیر بگذارد. تحقیقات محدودی در مورد تأثیر قرار گرفتن مزمن (مداوم) در معرض دما و رطوبت بالا وجود دارد. کارگران فضای باز و کارهای دستی، ورزشکاران و کارکنان حفاظت مدنی به دلیل نوع کارشان در معرض گرمای بیش از حد قرار دارند و مستعد استرس گرمایی ناشی از فعالیت بدنی هستند. فقرای شهری و روستایی اغلب به دلیل مسکن با کیفیت پایین و عدم دسترسی به وسایل سرمایشی، به طور نامتناسبی در معرض گرمای بیش از حد قرار می‌گیرند. به دلیل نوع مصالح ساختمانی، سکونتگاه‌های غیررسمی (حاشیه‌نشینی) در برخی از شهرها اغلب گرمتر از سایر مناطق شهری هستند. جنسیت نیز می‌تواند نقش مهمی در تعیین میزان مواجهه با گرما ایفا کند؛ به عنوان مثال در مناطقی که زنان عمدتاً مسئول پخت و پز در داخل خانه در هوای گرم هستند.

سازمان جهانی بهداشت برای پیشگیری از گرمازدگی و آسیب‌های آن راهکارهای زیر را پیشنهاد می کند:

از گرما دوری کنید

• از بیرون رفتن و انجام فعالیت‌های بدنی سنگین در گرم‌ترین ساعات روز خودداری کنید.
• در سایه بمانید. به یاد داشته باشید که دمای احساس‌شده در زیر آفتاب می‌تواند بین 10 تا 15 درجه سانتی‌گراد بالاتر باشد.
• در طول روز 2 تا 3 ساعت را در مکانی خنک بگذرانید.
• از هشدارهای رسمی مربوط به گرما مطلع باشید.

خانه خود را خنک نگه دارید

• از هوای شب برای خنک کردن خانه خود استفاده کنید؛ پس از تاریکی هوا و زمانی که دمای بیرون کمتر از دمای داخل است، پنجره‌ها را باز کنید.
• در طول روز که دمای بیرون از داخل بیشتر است، پنجره‌ها را ببندید و آن‌ها را با پرده یا کرکره بپوشانید تا از تابش مستقیم نور خورشید جلوگیری کنید. تا حد امکان وسایل الکتریکی را خاموش کنید.
• از پنکه‌های برقی تنها زمانی استفاده کنید که دما زیر 40 درجه سانتی‌گراد / 10 درجه فارنهایت باشد. در دمای بالای 40 درجه سانتی‌گراد / 104 درجه فارنهایت، پنکه‌ها باعث گرم‌تر شدن بدن می‌شوند.
• اگر از سیستم تهویه مطبوع (کولر گازی) استفاده می‌کنید، ترموستات را روی 27 درجه سانتی‌گراد / 81 درجه فارنهایت تنظیم کنید و یک پنکه برقی را روشن کنید - این کار باعث می‌شود احساس کنید اتاق 4 درجه سانتی‌گراد خنک‌تر است. همچنین می‌تواند تا 70% در قبض برق سرمایشی شما صرفه‌جویی کند.

بدن خود را خنک و هیدراته نگه دارید

• از لباس‌ها و ملحفه‌های سبک و گشاد استفاده کنید.
• دوش یا حمام آب خنک بگیرید.
• پوست خود را با استفاده از یک پارچه مرطوب، اسپری آب یا پوشیدن لباس‌های سبکِ خیس، مرطوب نگه دارید.
• به طور منظم آب بنوشید (یک فنجان آب در هر ساعت و حداقل 2 تا 3 لیتر در روز).
• به طور مرتب وضعیت افراد آسیب‌پذیر در میان اطرافیان خود را بررسی کنید - به ویژه افراد بالای 65 سال، کسانی که بیماری‌های قلبی، ریوی یا کلیوی دارند، افراد دارای معلولیت و کسانی که تنها زندگی می‌کنند.

از نوزادان و کودکان محافظت کنید

• هرگز کودکان یا حیوانات را برای هیچ مدت زمانی در وسایل نقلیه پارک شده رها نکنید، زیرا دما می‌تواند به سرعت و به طرز خطرناکی بالا برود.
• هرگز کالسکه نوزاد را با پارچه خشک نپوشانید - این کار باعث گرم‌تر شدن فضای داخل کالسکه می‌شود. در عوض، از یک پارچه نازک و خیس استفاده کنید و در صورت نیاز دوباره آن را خیس کنید تا دما کاهش یابد. برای خنک‌کنندگی بیشتر، این روش را با یک پنکه قابل حمل ترکیب کنید.
• به کودکان لباس‌های سبک و گشادی بپوشانید که پوست آن‌ها را می‌پوشاند، و از کلاه‌های لبه‌پهن، عینک آفتابی و کرم ضد آفتاب برای محافظت از آن‌ها در برابر اشعه خورشید استفاده کنید.

 

گروه آموزشی پرستاری سلامت جامعه و سالمندی