دیابت به معنای افزایش قند خون بالاتر از حد طبیعی و استاندارد است. دیابت بارداری نوعی از دیابت است که برای نخستین‌بار در دوران بارداری تشخیص داده می‌شود.

به‌طور کلی، دیابت را می‌توان به دو گروه تقسیم کرد: گروه اول، دیابت آشکار یا دیابت مزمن است که فرد پیش از بارداری به آن مبتلا بوده است. این نوع دیابت می‌تواند شامل دیابت نوع یک یا نوع دو باشد. گروه دوم، دیابت بارداری است که معمولاً در نیمه دوم بارداری و بیشتر پس از هفته بیستم بروز پیدا می‌کند.

عوارض دیابت کنترل‌نشده؛ اگر دیابت در دوران بارداری به‌خوبی کنترل نشود، می‌تواند هم برای مادر و هم برای جنین عوارضی ایجاد کند. در مادرانی که به دیابت آشکار مبتلا هستند، احتمال بروز عوارض کلیوی و چشمی بیشتر است.

برای جنین و نوزاد نیز ممکن است مشکلاتی ایجاد شود؛ از جمله افزایش بیش از اندازه وزن جنین یا ماکروزومی، زردی نوزاد، افت قند خون بلافاصله پس از تولد و دشوار شدن روند زایمان. در برخی موارد، بزرگ بودن جنین می‌تواند احتمال گیر کردن شانه‌های جنین هنگام زایمان را افزایش دهد.

زمان انجام غربالگری؛ در مادرانی که در گروه کم‌خطر قرار دارند، معمولاً غربالگری دیابت بارداری در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود.

اما مادرانی که عوامل خطر دارند، باید از همان نخستین ویزیت دوران بارداری بررسی شوند. اگر نتیجه آزمایش اولیه طبیعی باشد، لازم است آزمایش در هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری نیز تکرار شود.

از مهم‌ترین عوامل خطر می‌توان به چاقی، سابقه دیابت بارداری، ابتلای بستگان درجه یک به دیابت و سابقه تولد نوزاد با وزن بیش از چهار کیلوگرم اشاره کرد.

 مراقبت‌های دوران بارداری؛ مادران مبتلا به دیابت باید ویزیت‌های منظم‌تر و نزدیک‌تری داشته باشند تا قند خون، وزن و فشار خون آن‌ها به‌طور دقیق کنترل شود.

همچنین لازم است سونوگرافی‌های دقیق‌تری برای بررسی وضعیت رشد و سلامت جنین انجام شود. در مادرانی که به دیابت آشکار مبتلا هستند، انجام اکوکاردیوگرافی جنین نیز اهمیت دارد؛ زیرا باید قلب جنین از نظر احتمال وجود ناهنجاری‌های قلبی بررسی شود.

سونوگرافی رشد نیز با توجه به شرایط مادر و نتیجه سونوگرافی‌های قبلی، به‌صورت دوره‌ای انجام می‌شود و ممکن است هر دو تا سه هفته یک‌بار تکرار شود.

نقش ورزش؛ ورزش سبک و حرکات کششی می‌تواند به کنترل قند خون کمک کند. معمولاً توصیه می‌شود مادر باردار، پس از هفته ۲۴ و در صورت نداشتن منع پزشکی، حدود ۳۰ دقیقه در روز فعالیت بدنی سبک داشته باشد.

این مدت می‌تواند به سه نوبت ۱۰ دقیقه‌ای تقسیم شود. البته در صورت وجود خونریزی، منع پزشکی یا توصیه پزشک و ماما به استراحت، نباید ورزش انجام شود. همچنین فعالیت‌هایی که احتمال افتادن، ضربه به شکم یا آسیب به مادر و جنین دارند، توصیه نمی‌شوند.

تغذیه مناسب؛ در دوران بارداری، رژیم‌های غذایی بسیار سخت یا کاهش وزن توصیه نمی‌شود. میزان افزایش وزن مادر باید متناسب با شاخص توده بدنی او پیش از بارداری باشد.

توصیه اصلی این است که به‌جای مصرف سه وعده غذایی حجیم، تعداد وعده‌ها افزایش یافته و حجم هر وعده کاهش پیدا کند. بنابراین مادر می‌تواند پنج یا شش وعده غذایی کوچک‌تر در طول روز مصرف کند تا قند خون بهتر کنترل شود.

درمان با دارو و انسولین؛  نوع درمان بر اساس شرایط مادر و نظر پزشک تعیین می‌شود. در برخی موارد، انسولین و گاهی داروهای خوراکی برای کنترل قند خون تجویز می‌شوند.

مادران نباید از مصرف انسولین ترس داشته باشند. آسیب‌های ناشی از قند خون کنترل‌نشده می‌تواند بسیار بیشتر از عوارض احتمالی دارو یا انسولین باشد. بنابراین لازم است مادر داروی تجویزشده را با اطمینان و دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف کند.

هدف از درمان، کنترل قند خون، پیشگیری از عوارض برای مادر و جنین و همچنین جلوگیری از گرسنگی یا افت قند خون مادر است.