از آگاهی تا اقدام؛ تشخیص زودهنگام سرطان می‌تواند مسیر درمان را تغییر دهد
اکتبر ماه جهانی آگاهی از سرطان پستان است؛ فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره یکی از مهم‌ترین سرطان‌های زنان، شناخت علائم هشداردهنده، توجه به عوامل خطر و تأکید بر اهمیت تشخیص و درمان به‌موقع.
سرطان پستان همچنان یکی از مهم‌ترین چالش‌های سلامت زنان در سراسر جهان است. بر اساس اطلاعات به‌روز سازمان جهانی بهداشت، این بیماری در سال ۲۰۲۲ حدود ۲.۳ میلیون زن را در سراسر جهان مبتلا کرد و حدود ۶۷۰ هزار مرگ به آن نسبت داده شد. سرطان پستان در همه کشورهای جهان رخ می‌دهد و اگرچه عمدتاً در زنان دیده می‌شود، مردان نیز می‌توانند به آن مبتلا شوند. از همین رو، آگاهی از سرطان پستان نباید تنها به یک ماه یا نماد روبان صورتی محدود شود؛ بلکه باید به افزایش سواد سلامت، مراجعه به‌موقع و دسترسی عادلانه به خدمات سلامت منجر شود.
چرا تشخیص زودهنگام اهمیت دارد؟
سرطان پستان یک بیماری واحد با یک سیر یکسان نیست و ویژگی‌های زیستی، مرحله بیماری و دسترسی به درمان می‌توانند بر پیامد آن تأثیر بگذارند. سازمان جهانی بهداشت در «ابتکار جهانی سرطان پستان» بر سه محور اساسی تأکید دارد:
۱. ارتقای سلامت و تشخیص زودهنگام
۲. تشخیص به‌موقع
۳. درمان جامع و باکیفیت
هدف این رویکرد آن است که زنان مبتلا، بیماری خود را در مراحل قابل درمان شناسایی کنند و پس از تشخیص، بدون تأخیر وارد مسیر مناسب درمان شوند.بنابراین، پیام اصلی آگاهی از سرطان پستان، ایجاد ترس نیست؛ بلکه شناخت، اقدام به‌موقع و دسترسی مناسب به مراقبت است.
علائم هشداردهنده‌ای که نباید نادیده گرفته شوند
هر تغییر جدید و غیرمعمول در پستان نیازمند توجه است. برخی از علائم و نشانه‌هایی که باید توسط پزشک ارزیابی شوند عبارت‌اند از:
- ایجاد توده یا سفتی جدید در پستان یا زیر بغل
- تغییر جدید در اندازه یا شکل پستان
- فرورفتگی یا تغییر غیرطبیعی پوست پستان
- ضخیم‌شدن، قرمزی یا تورم پوست
- تغییر جدید در نوک پستان یا فرورفتگی آن
- ترشح غیرطبیعی از نوک پستان، به‌ویژه ترشح خونی
- هرگونه تغییر جدید و پایدار در ظاهر یا وضعیت پستان
وجود این علائم الزاماً به معنای سرطان نیست و بسیاری از تغییرات پستان علل خوش‌خیم دارند؛ اما هر تغییر جدید و غیرمعمول باید جدی گرفته شود و برای ارزیابی پزشکی، مراجعه به مرکز ارائه‌دهنده خدمات سلامت به تأخیر نیفتد.
چه عواملی خطر ابتلا را افزایش می‌دهند؟
سرطان پستان معمولاً حاصل یک علت واحد نیست و عوامل مختلف ژنتیکی، هورمونی، محیطی و مرتبط با سبک زندگی می‌توانند در خطر ابتلا نقش داشته باشند. از مهم‌ترین عوامل شناخته‌شده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش سن
- سابقه خانوادگی سرطان پستان
- برخی جهش‌های ژنتیکی ارثی، از جمله BRCA1 و BRCA2
- اضافه‌وزن و چاقی، به‌ویژه پس از یائسگی
- فعالیت بدنی ناکافی
- مصرف الکل
- مصرف دخانیات
- سابقه مواجهه با پرتوهای یونیزان
- برخی عوامل مرتبط با سابقه باروری و هورمونی
- برخی درمان‌های هورمونی پس از یائسگی
نکته مهم این است که وجود عامل خطر به معنای ابتلای قطعی به سرطان نیست و نبود عوامل خطر شناخته‌شده نیز به معنای مصونیت کامل نیست. در واقع، WHO گزارش می‌کند که بخش قابل توجهی از سرطان‌های پستان در زنانی رخ می‌دهد که به‌جز جنسیت و افزایش سن، عامل خطر قابل‌تغییر مشخصی ندارند.
غربالگری؛ برای همه یکسان نیست
غربالگری با بررسی فردی که علامت ندارد، با هدف شناسایی بیماری در مراحل اولیه انجام می‌شود. در مقابل، فردی که علائم یا تغییرات مشکوک دارد، به ارزیابی تشخیصی نیاز دارد و نباید منتظر زمان غربالگری بماند. سن شروع و فاصله انجام ماموگرافی در راهنماهای معتبر مختلف می‌تواند متفاوت باشد. برای نمونه، USPSTF در توصیه سال ۲۰۲۴، انجام ماموگرافی غربالگری را برای زنان ۴۰ تا ۷۴ ساله با خطر متوسط، هر دو سال یک‌بار توصیه می‌کند. در مقابل، American Cancer Society برای زنان با خطر متوسط توصیه می‌کند زنان ۴۰ تا ۴۴ ساله امکان انتخاب شروع ماموگرافی سالانه را داشته باشند؛ زنان ۴۵ تا ۵۴ ساله هر سال ماموگرافی انجام دهند و زنان ۵۵ سال و بالاتر می‌توانند به غربالگری دوسالانه تغییر دهند یا غربالگری سالانه را ادامه دهند. این تفاوت نشان می‌دهد که برنامه غربالگری باید بر اساس سن، سطح خطر فردی، سابقه خانوادگی، سابقه پزشکی و دستورالعمل‌های نظام سلامت تعیین شود. افرادی که خطر بالاتری دارند، برای مثال برخی زنان دارای سابقه خانوادگی قابل توجه یا جهش‌های ژنتیکی خاص، ممکن است به ارزیابی خطر و برنامه غربالگری متفاوتی نیاز داشته باشند.
خودآگاهی نسبت به پستان؛ یک رفتار سلامت‌محور
شناخت ظاهر و وضعیت طبیعی بدن می‌تواند به زنان کمک کند تغییرات جدید را زودتر متوجه شوند. با این حال، خودآگاهی نسبت به پستان جایگزین ماموگرافی یا سایر روش‌های توصیه‌شده غربالگری نیست.
پیام ساده و کاربردی برای زنان این است:
«بدن خود را بشناسید؛ هر تغییر جدید و غیرطبیعی را جدی بگیرید و در صورت مشاهده آن، برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.»
سبک زندگی سالم؛ گامی برای کاهش خطر
همه موارد سرطان پستان قابل پیشگیری نیستند، اما برخی رفتارهای سلامت‌محور می‌توانند به کاهش خطر ابتلا کمک کنند.
حفظ وزن مناسب، فعالیت بدنی منظم، تغذیه سالم، پرهیز از مصرف دخانیات و محدود کردن مصرف الکل از جمله اقداماتی هستند که در پیشگیری از سرطان و ارتقای سلامت عمومی اهمیت دارند. همچنین شیردهی در صورت امکان با کاهش خطر سرطان پستان همراه است.
پیشگیری از سرطان پستان تنها مسئولیت فرد نیست. آموزش جامعه، دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، وجود مسیر ارجاع مناسب، تشخیص به‌موقع و دسترسی به درمان باکیفیت نیز از ارکان مهم کنترل این بیماری هستند.
پرستاران؛ حلقه مهم ارتباطی در آگاهی‌بخشی
پرستاران در پیشگیری، تشخیص زودهنگام و حمایت از زنان مبتلا به سرطان پستان نقش مهمی دارند.
آموزش زنان درباره عوامل خطر و علائم هشداردهنده، ارتقای سواد سلامت، تشویق به مراجعه به‌موقع، کمک به دسترسی به خدمات تشخیصی، حمایت روانی از بیمار و خانواده و همراهی بیمار در مسیر درمان، بخشی از نقش حرفه‌ای پرستاران در کنترل سرطان است.
در حوزه پرستاری سلامت جامعه، این نقش اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا پرستار می‌تواند ارتباط مؤثری میان فرد، خانواده، جامعه و نظام سلامت ایجاد کند و آموزش سلامت را به اقدام عملی تبدیل نماید.
آگاهی را به اقدام تبدیل کنیم
ماه جهانی آگاهی از سرطان پستان فرصتی است تا به جای ترس از سرطان، بر آگاهی، تشخیص زودهنگام و مراقبت به‌موقع تمرکز کنیم.
عوامل خطر خود را بشناسید.
تغییرات جدید پستان را نادیده نگیرید.
برنامه غربالگری مناسب خود را با توجه به شرایط فردی دنبال کنید.
و در صورت مشاهده علائم مشکوک، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازید.
آگاهی زمانی ارزشمند است که به اقدام به‌موقع منجر شود.
گروه پرستاری سلامت جامعه و سالمندی
ارسال نظر